Kablolama bir kez döşenir ve yıllarca kalır; bu yüzden seçim bugünün değil yarının ihtiyacına göre yapılmalıdır. Bu yazıda Cat6, Cat6A ve fiberi mesafe, hız ve kullanım alanına göre karşılaştırıyoruz.
Kablolama, ofiste en az düşünülen ama değiştirilmesi en zor altyapıdır: Duvarların, asma tavanın ve yükseltilmiş döşemenin içine bir kez yerleşir ve yıllarca orada kalır. Bu yüzden kablo türü seçilirken yalnızca bugünkü bilgisayarlar değil, birkaç yıl sonra bağlanacak erişim noktaları ve cihazlar da hesaba katılmalıdır. Cat6, Cat6A ve fiber arasındaki tercih de bu bakışla yapılır.
Yapısal kablolama ne demek?
Yapısal kablolama, cihazları gelişigüzel kablolarla doğrudan anahtara (switch) bağlamak yerine standart bir düzen kurmaktır. Her çalışma noktasındaki priz, duvar ve tavan içinden ağ dolabındaki bir bağlantı paneline (patch panel) kalıcı olarak bağlanır; panel ile anahtar arasında kısa ara kablolar (patch kablo) kullanılır. Bu bölüme yatay kablolama denir. Ağ dolapları, katlar ya da binalar arasındaki bağlantılar ise omurga (backbone) kablolamasıdır.
Bu düzenin faydası, değişikliğin dolapta yapılabilmesidir. Bir çalışan masa değiştirdiğinde duvarı açmak gerekmez; paneldeki ilgili port, ara kabloyla anahtarın doğru portuna bağlanır.
Bakır kabloda temel sınır: 100 metre
Ofislerde kullanılan bakır ağ kablolarında (Cat6, Cat6A) genel kabul gören sınır, anahtar ile cihaz arasındaki toplam hattın 100 metreyi geçmemesidir. Bu mesafenin en fazla 90 metresi duvar içindeki kalıcı hatta, kalanı iki uçtaki ara kablolara ayrılır. Uzun bir koridorun ucundaki toplantı odası ya da geniş bir depo, mesafe ölçülmeden yapılan planlarda bu sınırı aşabilir. Böyle bir durumda araya ikinci bir ağ dolabı eklenir ya da o bölgeye fiberle ulaşılır.
Cat6, Cat6A ve fiber karşılaştırması
| Özellik | Cat6 | Cat6A | Fiber |
|---|---|---|---|
| Frekans bant genişliği | 250 MHz | 500 MHz | Işıkla iletim; bu ölçüt kullanılmaz |
| 1 Gbit/s mesafe | 100 m | 100 m | Fiber türüne göre yüzlerce metreden kilometrelere |
| 10 Gbit/s mesafe | Yaklaşık 55 m'ye kadar, ortama bağlı | 100 m | Çok modlu OM3 yaklaşık 300 m, OM4 yaklaşık 400 m; tek modlu kilometrelerce |
| PoE (kablodan enerji) | Destekler | Destekler; kalın yapısı yüksek güçte ısınmayı daha iyi tolere eder | Enerji taşımaz |
| Kurulum | İnce, esnek, döşemesi kolay | Kalın; daha geniş kanal ve özen ister | Işık modülü (SFP), uzman sonlandırma ve temiz konnektör ister |
| Tipik kullanım | Masa, yazıcı, telefon, kamera | Erişim noktaları, uzun vadeli yatırım | Omurga, binalar arası, uzun mesafe |
Tablodaki mesafeler standartlarda tanımlanan genel değerlerdir; gerçek performans kurulum kalitesine ve ortam koşullarına bağlıdır.
Cat6 ne zaman yeterli?
Masaüstü bilgisayar, yazıcı, IP telefon ve kameraların çoğu için 1 Gbit/s fazlasıyla yeterlidir ve Cat6 bu hızı 100 metrede rahatça taşır. 2,5 ve 5 Gbit/s gibi ara hızlar da Cat6 ile genellikle 100 metrede çalışır. Bütçenin sınırlı olduğu, kablo kanallarının dar olduğu ve masa başında yüksek hız ihtiyacı görünmeyen ofislerde Cat6 makul bir seçimdir. Daha eski Cat5e ise yeni kurulumlarda artık genellikle tercih edilmez.
Cat6A ne zaman tercih edilmeli?
Cat6A, 10 Gbit/s hızı 100 metreye kadar taşıyabilir. Yeni nesil kablosuz erişim noktalarının bir kısmı 2,5 Gbit/s veya daha yüksek hızda bağlantı portlarıyla geldiğinden, tavana giden erişim noktası hatlarında Cat6A sık tercih edilir. Uzun süre taşınmayı düşünmediğiniz bir binada, duvar açmadan ileride hız artırabilme imkânı da sağlar.
Cat6A'nın bedeli de vardır: Kablo daha kalındır, daha geniş kablo kanalı ister ve bükülmesine daha fazla dikkat etmek gerekir; malzeme ve işçilik maliyeti Cat6'dan yüksektir. Öte yandan yüksek güçlü PoE kullanılan kalabalık kablo demetlerinde, kalın yapısı ısının daha iyi dağılmasına yardımcı olabilir.
Fiber ne zaman gerekir?
Fiber, veriyi elektrik yerine ışıkla taşır. Bu yüzden bakırdaki 100 metre sınırına takılmaz ve elektriksel parazitten etkilenmez. Küçük bir işletmede fiber genellikle masaya değil omurgaya çekilir:
- Katlar ya da ağ dolapları arasındaki mesafe 100 metreye yaklaşıyor veya aşıyorsa,
- Aynı yerleşkedeki iki bina, depo ya da üretim alanı birbirine bağlanacaksa (binalar arasında bakır kablo, topraklama farkları ve yıldırım nedeniyle risk taşır; fiber elektriksel yalıtım sağlar),
- Elektrik motorları ya da kaynak makineleri gibi yoğun elektromanyetik parazit bulunan bir alandan geçilecekse.
Fiberin iki temel türü vardır. Çok modlu (multimode) fiber bina içi ve kısa omurgalarda yaygındır; OM3 sınıfında 10 Gbit/s yaklaşık 300 metreye, OM4 sınıfında yaklaşık 400 metreye kadar taşınır. Tek modlu (single-mode) fiber ise kilometrelerce mesafe içindir ve yerleşke içindeki uzun bağlantılarda tercih edilir. Fiber kullanmak için anahtarlarda uygun yuvalar ve kablo türüyle uyumlu ışık modülleri (SFP) gerekir; sonlandırmanın uygun ekipmanla yapılması ve konnektörlerin temiz tutulması da önemlidir.
Bir hattın performansı en zayıf parçası kadardır. Cat6A kablo, Cat6 prizlerle ya da düşük kaliteli ara kablolarla birleştiğinde hat Cat6A gibi davranmaz. Kablo, priz, panel ve ara kabloların aynı kategoriden, mümkünse aynı sistemden olmasına dikkat edin.
Kurulumda dikkat edilecekler
- Yedek priz ve boş kapasite: Her çalışma noktası için en az iki priz planlamak ve kablo kanallarında boş yer bırakmak, sonradan hat eklemeyi kolaylaştırır.
- Erişim noktası ve kamera hatları: Tavandaki erişim noktaları ve dış cephedeki kameralar için hatları baştan çekin; bu noktalara sonradan kablo götürmek en zahmetli iştir.
- Enerji kablolarından ayrım: Ağ kablolarını enerji kablolarıyla aynı kanalda yan yana döşemeyin; ayrı güzergâh ya da bölmeli kanal kullanın.
- Kablo kılıfı: Bina içinde, yangın sırasında daha az duman ve zehirli gaz çıkaran halojensiz kılıflı (LSZH) kablolar yaygın olarak tercih edilir; binanın yangın güvenliği gereklilikleri esas alınmalıdır.
- Ekranlı kablo: Ekranlı (shielded) kablolar parazitli ortamlarda fayda sağlar, ancak uçtan uca doğru topraklanmadıklarında beklenen sonucu vermez. Sıradan bir ofiste ekransız (U/UTP) kablo çoğu zaman yeterlidir.
- Etiketleme: Her priz, panel portu ve kablonun iki ucu aynı numarayla etiketlenmeli, bu numaralar kat planı üzerinde işaretlenmelidir.
Test ve teslim
Basit bir kablo test cihazı yalnızca damarların doğru sırayla bağlanıp bağlanmadığını gösterir. Hattın Cat6 ya da Cat6A performansını gerçekten karşılayıp karşılamadığını ise kablo analiz cihazıyla yapılan sertifikasyon testi ortaya koyar. Kurulum sonunda her hat için bu test sonuçlarını, port haritasını ve kablo güzergâhını gösteren çizimi isteyin. Bu belgeler, ileride bir hat sorun çıkardığında kablodan mı yoksa cihazdan mı kaynaklandığını ayırmayı da kolaylaştırır.
Kontrol listesi
- Her çalışma noktası, erişim noktası ve kamera için gereken hat sayısı belirlendi mi?
- En uzak noktaya mesafe ölçüldü ve 100 metre sınırı aşılmıyor mu?
- Erişim noktası hatları için Cat6A değerlendirildi mi?
- Katlar ya da binalar arası bağlantılarda fiber ihtiyacı incelendi mi?
- Kablo, priz, panel ve ara kablolar aynı kategoriden mi?
- Ağ kabloları enerji kablolarından ayrı bir güzergâhta mı?
- Her hat etiketlendi ve sertifikasyon test sonuçları teslim alındı mı?